Mae amgueddfeydd yn chwarae rhan bwysig wrth helpu cymdeithas i ddeall ac ymateb i’r argyfwng hinsawdd. Ond ochr yn ochr ag adrodd straeon ac ymgysylltu, gall amgueddfeydd hefyd leihau eu heffaith amgylcheddol eu hunain.
Mae’r canllaw cychwyn hwn yn amlinellu camau ymarferol y gall amgueddfeydd eu cymryd i ddechrau eu taith tuag at Sero Net – o ddeall allyriadau i ymgysylltu staff, ymwelwyr a phartneriaid mewn gweithredu ar yr hinsawdd.

Cam 1: Deall eich man cychwyn
Cyn gosod targedau, mae’n bwysig deall effaith amgylcheddol gyfredol eich sefydliad.
Dechreuwch drwy fesur eich ôl troed carbon, gan gynnwys:
- Defnydd ynni mewn adeiladau
- Systemau gwresogi ac oeri
- Teithio a chymudo staff
- Cynhyrchu a deunyddiau arddangosfa
- Gwastraff a chaffael
Mae llawer o amgueddfeydd yn dechrau gydag archwiliad carbon syml i nodi’r ffynonellau allyriadau mwyaf.
Canolbwyntiwch yn gyntaf ar y meysydd lle mae gan eich sefydliad y rheolaeth a’r effaith fwyaf.
Cam 2: Gosodwch nodau hinsawdd clir
Unwaith y byddwch chi’n deall eich allyriadau, gallwch chi ddechrau gosod nodau.
Gallai dull nodweddiadol gynnwys:
- Gosod blwyddyn darged Net Sero
- Creu targedau lleihau tymor byr (e.e. gostyngiad o 25–50% erbyn 2030)
- Cyd-fynd ag ymrwymiadau hinsawdd cenedlaethol fel uchelgeisiau Sero Net Cymru
Mae nodau clir yn helpu i arwain gwneud penderfyniadau ac yn dangos arweinyddiaeth ar draws y sector.
Cam 3: Lleihau’r defnydd o ynni yn eich adeiladau
Adeiladau yw’r ffynhonnell allyriadau fwyaf i amgueddfeydd yn aml.
Mae camau ymarferol yn cynnwys:
- Newid i gyflenwyr ynni adnewyddadwy
- Uwchraddio i oleuadau LED
- Gwella inswleiddio ac effeithlonrwydd adeiladu
- Adolygu gosodiadau tymheredd a lleithder lle mae cadwraeth yn caniatáu
- Gosod systemau monitro ynni clyfar
Gall hyd yn oed gwelliannau effeithlonrwydd bach leihau’r defnydd o ynni yn sylweddol.

Cam 4: Ailystyried arddangosfeydd a deunyddiau
Gall arddangosfeydd gynnwys lefelau uchel o ddeunyddiau, cludiant a gwastraff.
Gall amgueddfeydd leihau effaith drwy:
- Ailddefnyddio strwythurau arddangosfa a deunyddiau arddangos
- Dewis deunyddiau cynaliadwy neu ailgylchadwy
- Dylunio arddangosfeydd i’w hailddefnyddio a theithio
- Lleihau graffeg a phlastigion untro
- Gweithio gyda chyflenwyr sy’n blaenoriaethu cynaliadwyedd
Mae’r dull hwn yn cefnogi meddylfryd dylunio cylchol.
“Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Etiam dapibus justo nec volutpat dictum.” Enw enw
Teitl swydd, Sefydliad
Cam 5: Ymgorffori cynaliadwyedd ar draws eich sefydliad
Nid mater cyfleusterau yn unig yw Sero Net — mae angen ymgysylltiad ar draws y sefydliad.
Ystyriwch:
- Creu tîm gwyrdd neu arweinydd cynaliadwyedd
- Cynnwys gweithredu ar yr hinsawdd yn eich cynllun strategol
- Darparu hyfforddiant llythrennedd carbon i staff
- Diweddaru polisïau caffael
- Adrodd ar gynnydd yn flynyddol
Mae meithrin ymwybyddiaeth fewnol yn helpu i ymgorffori gweithredu ar newid hinsawdd mewn ymarfer bob dydd.